Sarajevo – Sandro Chia: Cuma grano salis / Ratnici

Izložba je realizirana u saradnji sa Obalnom galerijom Piran (Slovenija) i XXVII Internacionalnim festivalom Sarajevo "Sarajevska zima"

Ješa Denegri

Bez obzira koliko to, zapravo, znatno sužava raspon umetničkih interesovanja, nastupa i dostignuća Sandra Chije, gotovo da je neizbežno krenuti čak i u najsažetije razmatranje njegovog dela danas opšte poznatim i prihvaćenim podatkom o pripadništvu ovog umetnika fenomenu nazvanom u savremenoj italijanskoj i evropskoj umetnosti pojmom transavangarda. Naime, pod tim pojmom podrazumeva se krug (što je svakako primerenije reći nego grupa) petorice slikara – ostala četvorica su Francesco Clemente, Enzo Cucchi, Nicola De Maria i Mimmo Paladino – objedinjenih u jednom trenutku, krajem sedamdesetih i početkom osamdesetih, iako je svaki od njih izraziti pojedinac, teorijsko – promotivnom strategijom Achillea Bonita Olive koji pored mnogih drugih tekstova posvećenih istoj temi, u knjizi Umetnost oko dvehiljadite, o transavangardi tvrdi sledeće: “Transavangarda je internacionalni umetnički pokret koji se javlja u Italiji u drugoj polovini sedamdesetih godina XX veka i koji prevazilazi avangardne dogme, tj. avangarde utemeljene na optimističkim eksperimentima s novim tehnikama i materijalima, zasnovane na uverenju o linearnom razvoju istorije, a samim tim i umetnosti, od istorijskih avangardi s početka veka do naših dana. Prevazilazeći ideologiju jezičkog darvinizma, umetnici otkrivaju smisao manuelnog rada, individualnosti i ponovo uvode kategorije slikarstva, skulpture i crteža. Umetnosti koja deluje na manirističkom načelu citiranja prethodi kulturni nomadizam i stilski eklekticizam. Daleki i bliski jezici, apstraktni i figurativni, internacionalni i autohtoni, eksperimentalni i tradicionalni, književni i narodski jezici, sustiču se u jednom delu koji umetničke stilove koristi kao ready – made, zapravo kao forme pronađene u sećanju i slobodno preinačene…“

Italijanska transavangarda, prvobitno pod pojmom Arte Cifra (prema W.M. Faustu), fenomen je otprilike istovremen i generalno srodan po pripadništvu zajedničkom Zeitgeistu, no ujedno i bitno drugačiji po sopstvenom poimanju i osećanju geniusa loci, sa pojavama poput New Image Painting i Bad Painting u Sjedinjenim Američkim Državama, Neue Wilden u Nemačkoj, takođe različiti i od “novih novih“ (I nuovi nuovi) u samoj Italiji, sve to u najširem smislu podrazumevamo pod pojmom “slikarstvo osamdesetih“ koje se bez tešnjih međusobnih relacija i koordinacija pojavilo i ubrzano širilo skoro celim evropskim kontinentom, od Španije do Austrije, dopirući i do ondašnje Jugoslavije i svake od njenih umetničkih sredina u kojima su te pojave bile promovisane i poznate pod pojmovima “nova slika“, “nova podoba“, “sveže slikarstvo“ (pittura fresca) i sl.

U periodu nastanka i punog razvoja ideja i slikarskih praksi transavangarde, Chia je tvorac niza ključnih slika ovog umetničkog shvatanja, ujedno i kapitalnih slika unutar sopstvenog ukupnog opusa, kao što su Cane italiano, 1979, Fumatore con guanto giallo, 1980, Sinfonia incompiuta, 1980, Coniglio per pranzo, 1981, Volto scandaloso, 1981, Successo al caffé Tintoretto, 1981, Pescatore d’aqua, 1981, i dr. Pominjući brojne istorijske reference vidljive ili nagoveštene u slikarstvu Chije, Bonito Oliva navodi Cezanna, Chagalla, Picassa, Picabiju, De Chirica, futurističkog i metafizičkog Carraa; k tome Renato Barilli pridodaje Scipionea i Sassua. Otuda reklo bi se: posredi je jedan tipični “učeni slikar“ (pittore colto), erudit koji prebira po zalihama istorije svetske i italijanske moderne umetnosti, o neomanirist koji prevashodno zna da se služi citatima, gotovo čak o jedan umetnički “kleptoman“ koji sve u istorijskoj memoriji što nađe za shodno uzima bez ikakvog suzdržavanja.

No ne samo da Chia sve to nije, nego je pre svega slikar prepunog “zadovoljstva u slikanju“, slikar imaginacije i imaginativni slikar kome sve pomenute reference ne mogu da oslabe i pomute uživanje u invenciji i preradi motiva, u rukovanju obilnom i gustom materijom boje, u prepuštanju slikarstvu kao mediju i jeziku koji ni u čemu drugom u umetnosti ne može da nađe podjednaku zamenu.

“Pokušavam da svoj rad potpuno prepustim neizvesnosti sopstvenog toka“, izjavio je Chia u jednom razgovoru. Slika je za Chiju poprište spajanja, prožimanja, iskušavanja svega što slikar u sliku uvodi i unosi u ime njemu samom neizbežne i neodložne “potrebe za slikanjem“. Shodno tome, slika je plod znanja slikaru pribavljenog iz istorijske baštine slikarstva, ali je još pre i još više plod otkrića nepoznatog, novonastalog, prvorođenog u samom slikarskom činu i činjenju. Slika je, najzad, u svom konačnom i završnom izgledu neočekivan prizor pred kojim i sam njen tvorac treba da zastane začuđen i zapanjen svime što mu slika odjednom ponudi njegovom sopstvenom začuđenom pogledu.

Zbog svojih osobina obilja umesto sažimanja, obnovljene čulnosti naspram dominacije mentalnog, u jednom trenutku navodne “krize slikarstva“ u vreme i nedugo posle pune aktuelnosti konceptualne umetnosti (u širem značenju tog pojma), slikarstvo transavangarde, a u tom sklopu i slikarstvo Chije, uspelo je da se ukaže izuzetno svežim, privlačnim, poželjnim, iako po nekim drugim merilima i “veštačkim“, nametnutim interesima umetničkog tržišta i agilnošću kritike koja je pojavu transavangarde bezrezervno podržala.

Jedna od primedbi koja se transavangardi i njenim predstavnicima prebacivala odnosila se na odustajanje od “angažmana“ po pitanju socijalne i političke odgovornosti savremenog umetnika, u šta umetnici posle kraha ideala pobuđenih elanom šezdesetosme više nisu imali poverenja. Možda neće biti slučajno, štaviše biće razumljivo i na određeni način opravdano da je Bonito Oliva u svoju teoretizaciju transavangarde, obuhvatajući time i samog Chiju, ugradio tradiciju istorijskog manirizma opisujući ponašanje manirističkog, ali takođe i neomanirističkog umetnika u znaku “ideologije izdajnika“ (ideologia del traditore), sa svim atributima koje autor u ovom pojmu pridaje i pod njim podrazumeva. No kako bilo, sve to, a pre svega visoki kvalitet, naročito ranih dela, pripadnike transavangarde svakog ponaosob, kao i njihova znatna međunarodna reputacija unutar i izvan, dakle u vreme i posle samog trajanja transavangarde, učinile su da ovaj umetnički fenomen a sa njim zajedno i svi njegovi pojedinačni predstavnici, definitivno postane jedno vrlo značajno iako i dalje kontraverzno poglavlje evropske i svetske umetnosti i kulture postmoderne epohe poznog XX veka.

SANDRO CHIA

Rođen je 1946. godine u Firenci gdje je pohađao Umjetnički institut (Istituto d’Arte) i kasnije Likovnu akademiju (Accademia delle Belle Arti). Diplomirao je 1969. godine. Putovao je po Indiji i Turskoj kao i po većem dijelu Evrope, prije no što će se 1970. godine nastaniti u Rimu. Sedamdesetih godina njegov rad se sve više udaljavao od konceptualne umjetnosti u korist ponovnog otkrivanja slikarskog jezika, što je pobuđivalo sve veću pažnju italijanske i evropske kritike. Od septembra 1980. do avgusta 1981. godine kao stipendista je boravio i stvarao u Monchenglabdach-u u Njemačkoj. Zatim odlazi u New York, gdje živi više od dvadeset godina (iako često putuje između SAD-a i Italije).

Sandro Chia je bio član grupe Transavangarda sa kojom je izlagao u nekim od najpoznatijih galerija i muzeja po cijelom svijetu. Izlagao je na bijenalima u Parizu i Sao Paolu, kao i više puta na bijenalu u Veneciji. Učestvovao je i na prestižnim kolektivnim izložbama u uglednim svjetskim muzejima. Javnosti se takođe predstavio i samostalnim izložbama u međunarodno priznatim izložbenim prostorima kao što su: Muzej Stedelijk u Amsterdamu, Muzej Metropolitan u New Yorku, Muzej savremene umjetnosti u Parizu, muzeji u Dusseldorfu, Antwerpnu, Mexico City-ju; Villa Medici u Rimu, Kraljevska palata u Milanu, MOMA u Boca Ratonu na Floridi, Gradska galerija u Sijeni, …

Godine 2002. su njegovu retrospektivnu izložbu predstavili Narodni arheološki muzej u Firenci i Palata Piti, a 2005. godine je bila postavljena njegova znamenita instalacija na trgu i u Katedrali sv. Avgustina u Pietrasanti. Treba pomenuti i velike samostalne izložbe u Umjetničkom muzeju Boca Raton na Floridi (2007.), u muzeju Gemente u Hagu u Holandiji (2008.), u Nacionalnoj galeriji moderne umjetnosti u Rimu (2009-2010.), kao i učešće na 53. venecijanskom bijenalu u italijanskom paviljonu, 2009. godine.

Italija je 2003. godine otkupila tri njegova djela za stalnu zbirku Senata u palati Madama, a 2005. godine su u Rimu, pred sjedištem Rimske pokrajine, postavljene dvije njegove monumentalne skulpture.

Trenutno živi i radi putujući između Majamija, Rima i Montalcina gdje se, preko svog vinarskog preduzeća Castello Romitorio, bavi i proizvodnjom vrhunskih vina, među kojima je i poznati Brunello.
 

Više informacija o umjetniku i njegovom stvaralaštvu možete naći na
www.sandrochia.com

Akademija-Art.hr
20.02.2011.